پيگيری فيلم برخورد زننده با ايرانيان در مرز تركيه

زينب اسماعيلي در روزنامه شرق نوشت: فيلمي‌ منتشر شده از راهرويي به نسبت باريک و مرداني که ابتدا قهقهه سرمی‌دهند؛ مردي از لابه‌لاي جمعيت به سمت صفي که در راهرو تشکيل شده مي‌آيد، دوربين دست کسي است در اواخر صف است و از انتهاي صف در حال تصوير‌گرفتن است. دنبال مرد، يک نفر ديگر به سمت جمعيت حمله‌ور مي‌شود که باتوم به دست دارد.
به چشم‌برهم‌زدني باتوم به جان يکي از کساني فرود مي‌آيد که در صف ايستاده‌اند. کتک‌کاري چندبار تکرار مي‌شود تا کسي‌که دوربين به دست دارد، تصويرگرفتن را متوقف مي‌کند تا مبادا باتوم به سمت او فرود آيد. اين ماجراي فيلمي ‌است که در فضاي مجازي منتشر شده و گفته می‌شود در مرز گوربولاغ – يکي از مرزهاي پرتردد ايران و ترکيه- رخ داده است. اتفاقي که وقوعش در مرز ترکيه و ايران هنوز ثابت نشده و درصورتي‌که وقوعش در مرز دو کشور همسايه ثابت شود، مي‌تواند روابط دو کشور را يک بار ديگر دستخوش دست‌انداز کند.
محمدابراهيم طاهريان‌فرد، سفير جمهوري اسلامي‌ايران در ترکيه، درباره اين فيلم به ايسنا گفته است: «صحت اين فيلم هنوز تأييد نشده و در دست بررسي است». او با تأکيد بر حراست از حقوق ايرانيان، از شهروندان خواسته «اگر شکايتي در اين رابطه دارند، به دفاتر نمايندگي وزارت امور خارجه در ترکيه يا مراجع مرتبط در داخل ايران اطلاع دهند تا به‌طور قاطع پيگيري شود».
منصور حقيقت‌پور، مشاور رئيس مجلس نيز اين اقدام را محکوم کرده و در گفت‌و‌گو با «شرق» تأکيد می‌کند: «شهروندان ايراني عزيزتر و شريف‌تر از آن هستند که چنين توهين‌هايي به آنها بشود، پيشنهاد من اين است که براي سفر ميان ايران و ترکيه رواديد صادر شود».
بعد از انتشار فيلم در فضاي مجازي و تحريک گسترده افکار عمومي، خبري مبني بر اخراج مأمور خاطي در مرز که اقدام به کتك‌کاري کرده ‌بود، ‌منتشر شد که البته صحت اين خبر هم مشخص نشد. همچنين شنيده‌هاي خبرنگار «شرق» حاکي از اين است که سفير ايران در ترکيه براي اعلام اعتراض به اين موضوع، به وزارت خارجه ترکيه رفته است. البته اين اعتراض بايد از تهران صادر و در آنکارا ابلاغ شود؛ اما تا زمان انتشار اين گزارش، خبري از اعتراض در ايران منتشر نشد. هرازگاهي اخباري از بي‌احترامي ‌به مسافران ايراني در فرودگاه‌هاي استانبول و آنکارا منتشر مي‌شود و البته مرز بازرگان به‌دليل تعدد تردد، يکي از نقاط پرحادثه بين دو کشور است. حتي موردی داشته‌ايم که منجر به مرگ مسافر ايراني شده که خواسته قاچاقي از مرز عبور کند.
رابطه ايران و ترکيه در ١٠ روز گذشته وارد مجادله لفظي شده،‌ مقامات ترک عليه مقامات ايران و عملکرد جمهوري اسلامي ‌در منطقه سخن گفتند و پاسخ آن در ايران تندتر از هميشه بود. وزير خارجه ترکيه در اجلاس مونيخ مدعي شد ايران در حال به‌وجودآوردن‌ رقابت‌هاي مذهبي در منطقه است و سخنگوي وزارت خارجه ايران در پاسخ او گفت صبر ايران حد دارد؛ اما دوباره سخنگوي وزرات خارجه ترکيه پاسخ داد و گفت به‌جاي پاسخ‌دادن‌ها عملکردتان در منطقه را تغيير دهيد.
روابط پرتنش
اين ماجرا البته مربوط به ١٠ روز اخير است؛ اما اساسا رابطه ايران و ترکيه فرازوفرود کم نداشته و در سال‌هاي اخير، يکي از دوره‌‌هاي فرودش را طي مي‌کند. ظاهرا اختلاف اصلي دو کشور موضوع سوريه است و تفاوت نگاهشان بر استمرار حکومت بشار اسد در سوريه يا خلع اوست؛ اما اين ظاهر امر، عمقي کلان دارد که از جايگاه استراتژيک دو کشور در منطقه و ميزان نفوذشان در عراق، سوريه و کشورهاي عربي آغاز مي‌شود و تا ميزان ارتباط با اروپايي‌ها کش پيدا مي‌کند. تحولي مثل برجام موجب شد رفيق روزهاي تحريم که موجب شکفتن افرادي مانند بابک زنجاني و رضا ضراب شد، در تصوري از رقابت نابرابر، دست‌به‌دامن يارکشي‌هاي منطقه‌اي شود. نمود بارز اين ‌‌را مي‌توان در سفرهاي عربي اخير اردوغان ديد، سفر به بحرين و عربستان که همان‌جا هم اظهاراتي عليه ايران مطرح کرد.
شايد اين توضيحات از ماجراي فيلم ضرب‌و‌شتم مسافران ايراني در مرز ترکيه دور به نظر مي‌آيد؛ اما تأثير و تأثر اين‌گونه اتفاقات را بر رابطه دو کشور نمي‌توان اندک شمرد. مرز گوربولاغ، نقطه مقابل پايانه مرزي بازرگان است که مهم‌ترين مرز زميني ايران و ترکيه محسوب مي‌شود که در منتهي‌اليه شمال غربي ايران قرار دارد. در اين مرز تردد زيادي وجود دارد، اتوبوس، کاميون، سواري و حتي عابر پياده در اين مرز تردد می‌کنند.
يک منبع آگاه ايراني درباره اين اتفاق به «شرق» مي‌گويد: «در وهله اول بايد مطمئن شويم که آيا اين اتفاق در مرز ايران و ترکيه رخ داده يا خير؟». او با اشاره به شيطنت‌هاي رسانه‌اي که تمايل دارد بر رابطه ايران و ترکيه تأثير بگذارد، مي‌گويد: «من تصور نمي‌کنم اين اتفاق در مرز ترکيه رخ داده باشد، نوع پوشش خيلي شبيه مردم ايران نيست و به ياد ندارم که در مرز ترکيه کساني باتوم‌به‌دست ديده باشم». او احتمال مي‌دهد چنين درگيري‌‌ای بين مسافران آذربايجاني رخ داده باشد، تبيين او اين است که در شرايطي که در تعطيلات عيد نزديک به ٣٠٠ تا ٤٠٠ هزار ايراني به ترکيه سفر مي‌کنند و در آنجا پول خرج مي‌کنند بعيد است چنين رفتاری از سوي مأمور گمرک رخ دهد و البته اگر هم رخ داده باشد، يک رفتار سازمان‌يافته نيست. اين کارشناس حوزه ترکيه که نمي‌خواهد نامش فاش شود، مي‌گويد چنين رفتاري در صورت اثبات، حتما تحت تأثير تحرکات رسانه‌اي اخيري است که عليه ايران در ترکيه راه افتاده؛ او معتقد است همين تحريکات رسانه‌اي که در ترکيه بسيار زياد است موجب ترور سفير روسيه در ترکيه شد و شکل ديگري از چنين رفتاري هم مي‌تواند موجب تحريک مأمور گمرک به انجام رفتار ناشايست با مسافران ايراني شود.
منفعت آنكارا
يک کارشناس ديگر که سال‌ها در اين حوزه کار کرده هم مي‌گويد ترکيه هم از ايران استفاده مي‌کند و از بابت مسافران ايراني و هزينه‌اي که در اين کشور مي‌کنند سالانه دو ميليارد دلار انتفاع اقتصادي مي‌کنند اما در مجامع بين‌المللي و ائتلاف‌هاي سياسي عليه ايران موضع مي‌گيرند. او علت اين رفتار مقامات ترکيه را واکنش مناسب نشان‌ندادن از سوي مقامات ايران مي‌داند و نمونه اخير آن ‌را روي گشاده آقاي روحاني در اسلام‌آباد هنگام ديدار با اردوغان توصيف مي‌کند. اين کارشناس به رئيس‌جمهور دو بار اظهارات ضد ايراني اردوغان در چند ماه گذشته را يادآوري مي‌کند و مي‌گويد اين موضوعات مانند تار در هم تنيده است و بر هم تأثير و تأثر دارد. وقتي يک مقام حکومتي عليه ايران حرف مي‌زند مأمور گمرکش هم به خود اجازه مي‌دهد با مسافر ايراني اين‌گونه رفتار کند.

او تأکيد مي‌کند که شايد اين فيلم در مرز ايران و ترکيه رخ نداده باشد اما اصل چنين رفتارهايي در مرز بارها ديده شده و حتي وزارت خارجه ايران بارها بابت گزارش آزار مسافران ايراني با کشور ترکيه در تماس بوده و گزارش‌هاي زيادي در اين بين ردوبدل شده است. اين منبع آگاه به خبرنگار «شرق»، تأکيد مي‌کند که نهايت واکنش ديپلماتيک در اين‌گونه موارد فراخواندن سفير، دادن يادداشت اعتراضي و اقداماتي از اين قبيل است که به‌هيچ‌وجه افکار عمومي‌ ملتهب را در چنين موردي اقناع نمي‌کند. او تأکيد مي‌کند در اين‌گونه موارد خود مردم بايد کمپين‌هايي تشکيل دهند تا با فرهنگ‌سازي درباره مسافرت به ترکيه، تجديد نظر کنند.
سفير ايران در آنکارا تأکيد مي‌کند وزارت امور خارجه ايران اجازه بي‌احترامي‌ به هم‌وطن‌هاي‌مان را نخواهد داد و نسبت به هرگونه بي‌احترامي‌ و ضرب‌وشتم واکنش متناسب و برابر قوانين و عرف روابط بين‌المللي نشان خواهد داد.